Aklımdakiler Köşesi: “Bildiğim tek şey hiçbir şey bilmediğimdir.”
Lâ Süpürgesi
“Bildiğim tek şey hiçbir şey bilmediğimdir.”
Cehaletin Zirvesindeki Bilge: Sokrates ve Modern İnsanın Yanılgısı
Günümüz dünyasında herkes her şeyi biliyor. Sosyal medya platformlarında, televizyon ekranlarında ya da sokaktaki sıradan bir sohbette; jeopolitikten tıbba, ekonomiden sanata kadar her konuda sarsılmaz fikirlere sahip binlerce insanla karşılaşıyoruz. Bilgiye erişimin bu kadar kolaylaştığı ve hızlandığı bir çağda, ironik bir şekilde bilmeme lüksümüzü kaybettik. Oysa bundan yaklaşık yirmi beş asır önce, Atina sokaklarında yalın ayak yürüyen bir filozof, insanlığın yüzüne yüzyıllar boyunca yankılanacak o tokat gibi gerçeği çarpmıştı: Bildiğim tek şey, hiçbir şey bilmediğimdir.
Sokrates’in bu sözü, ilk bakışta bir çelişki ya da basit bir tevazu gösterisi gibi gelebilir. Ancak derinlerine indiğimizde, bu cümlenin insan zihnini prangalarından kurtaran en büyük özgürlük ilanı olduğunu görürüz. Filozof, Delphoi Kahini’nin kendisini insanların en bilgesi ilan ettiğini duyduğunda buna inanmamış ve şehirdeki en akıllı, en nüfuzlu insanları sorgulamaya başlamıştı. Siyasetçileri, şairleri, zanaatkarları dinledi. Fark etti ki, bu insanlar aslında hiçbir şey bilmedikleri halde her şeyi bildiklerini sanıyorlardı. Sokrates ise en azından neyi bilmediğinin farkındaydı. İşte onu diğerlerinden ayıran ve gerçek anlamda bilge kılan şey, bu muazzam farkındalıktı.
Bugün psikolojide Dunning-Kruger sendromu olarak adlandırdığımız, yani cehaletin getirdiği o hesapsız cesaret, aslında insanlığın en eski hastalıklarından biridir. İnsan, azıcık bir bilgi kırıntısıyla kendini bir dağın zirvesinde sanır. Oysa gerçek bilgi, ucu bucağı görünmeyen bir okyanustur. Kıyıdan birkaç adım uzaklaşan kişi kendini usta bir yüzücü sanabilir. Ancak okyanusun derinliklerine doğru ilerledikçe insan kendi küçüklüğünü, kendi hiçliğini idrak eder. Sokrates’in yaptığı da tam olarak buydu. O, okyanusun ortasında durup kıyıdakilere ne kadar az şey bildiklerini hatırlatıyordu.
Hiçbir şey bilmediğini kabul etmek, bir pes ediş değil, aksine muazzam bir öğrenme arzusunun doğumudur. Zira dolu bir bardağa su dolduramazsınız. Zihnini her şeyi biliyorum kibriyle doldurmuş bir insan, yeni hiçbir fikre, hiçbir öğretiye yer açamaz. Kendini yanılmaz gören zihinler dünyayı dogmalarla, kutuplaşmalarla ve çatışmalarla doldurur. Oysa bilmiyorum diyebilmek, meraka açılan en büyük kapıdır. Bilmediğini itiraf eden insan soru sorar, dinler, araştırır ve sürekli gelişir.
Sonuç olarak, modern çağın getirdiği o sahte bilgelik zırhlarımızı kuşanmaktan vazgeçmeliyiz. Her konuda bir fikrimizin olması gerekmiyor. Her tartışmada son sözü söylemek zorunda değiliz. Sokrates’in yüzyıllar ötesinden bize miras bıraktığı o eşsiz felsefi yaklaşıma kulak vermeliyiz. Bilginin kibrine kapılmak yerine, cehaletimizin farkında olmanın o asil hafifliğini yaşamalıyız. Çünkü insan, ancak hiçbir şey bilmediğini anladığı an gerçekten öğrenmeye ve insan olmaya başlar.
Bu hafta bilmediklerimizin üzerinde bir düşünce prosesi yapalım mı Konya´nın Nabzı´nı tutan okurlarım. Buralarda ve sevgiyle kal. Değerlisin…


