Hatır Çekinin Her Zaman Hatırı Yoktur

“Bir çek versen de bankada kullansam. Tarihi gelmeden zaten parasını ben yatıracağım.”

Ticaretle uğraşanların önemli bir kısmı bu cümleyi ticari hayatında en az bir kez duymuştur.

Bazen bir arkadaş, bazen bir akraba, bazen de uzun süredir birlikte çalışılan bir şirket ister.

“Aramızda gerçek bir borç yok. Sadece işini görsün.” denilerek çek imzalanır ve teslim edilir.

Ancak o çek piyasaya çıktığı andan itibaren işler, tarafların düşündüğü gibi ilerlemeyebilir. Hatır için verilen çek, hukuken görünmez değildir.

Çek üçüncü bir kişiye ciro edildiğinde, “Ben bu kişiden mal veya hizmet almadım.” demek her zaman borçtan kurtulmaya yetmez.

Çünkü çeki sonradan alan kişi, çekin hangi amaçla verildiğini bilmiyor olabilir. Çeki usulüne uygun ve iyi niyetle alan kişinin hakkı, taraflar arasındaki özel anlaşmaya karşı korunabilir.

Çeki verdiğiniz kişiyle aranızda “Bu çek yalnızca bankada kullanılacak, ödemeyi kendisi yapacak.” şeklinde bir anlaşma bulunması da üçüncü kişiye karşı her zaman yeterli olmayabilir.

Üstelik bu anlaşma yalnızca sözlü olarak yapılmışsa, ispat sorunu daha da büyür.

Çekin tarihi geldiğinde hesapta para bulunmazsa banka “karşılıksızdır” işlemi yapabilir.

Bunun ardından çek bedeli için icra takibi başlatılabilir, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı gündeme gelebilir ve karşılıksız çek nedeniyle şikâyette bulunulabilir.

“Fakat benim gerçek bir borcum yoktu.” demek, başlayan icra takibini kendiliğinden durdurmaz.

Borçlu olmadığınızı kanıtlamak için dava açmanız gerekebilir. Ancak hatır ilişkisi, kural olarak çeki iyi niyetle devralan üçüncü kişiye karşı ileri sürülemez. 

Çeki alan üçüncü kişinin hatır ilişkisini bildiği veya çeki borçlunun zararına hareket ederek devraldığı ispatlanmadıkça, “Bu çek gerçek bir borç için verilmedi.” savunması ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Şirket adına verilen hatır çeklerinde risk daha da büyüktür.

Şirket yetkilisinin bir arkadaşına veya başka bir şirkete yardımcı olmak için şirket çekini kullanması, yalnızca çeki imzalayan kişiyi değil, şirketi, ortakları ve şirket alacaklılarını da etkiler.

Şirketin hiçbir ticari menfaati bulunmadan verilen çek nedeniyle şirket zarara uğrarsa, çeki düzenleyen yöneticinin şirkete karşı hukuki sorumluluğu da gündeme gelebilir.

Bu nedenle “Çekin parasını o yatıracak.” sözüne güvenerek imza atmayın.

Çekin kimin eline geçeceğini, hangi borç için kullanılacağını ve kaç kez ciro edileceğini kontrol edemiyorsanız, karşılaşacağınız riski de kontrol edemezsiniz.

Hatır çeki isteyen kişi kötü niyetli olmayabilir.

Gerçekten ödeme yapmayı düşünüyor da olabilir.

Fakat ticari hayat yalnızca iyi niyetle ilerlemez. Şirketin mali durumu bozulabilir, hesaplarına haciz konulabilir veya çek başka bir borca karşılık üçüncü kişiye verilebilir.

Bugün dostluk içinde verilen bir çek, birkaç ay sonra hiç tanımadığınız bir kişinin başlattığı icra takibi olarak karşınıza çıkabilir.

Bu yüzden birine yardımcı olmak istiyorsanız bunun sınırlarını, miktarını ve koşullarını açıkça belirleyin.

Fakat borçlu olmadığınız bir işlem için çek imzalamanın, sıradan bir iyilik olmadığını unutmayın. Çünkü çekin üzerinde “hatır için verilmiştir” yazmaz.

Çekin üzerinde sizin veya şirketinizin imzası bulunur. Ticarette güven önemlidir; ancak imza, güvenin ötesinde hukuki sorumluluk doğurur.

Kısacası dostluğun hatırı olabilir ama hatır çekinin her zaman hatırı yoktur.

AV. GÜLÜSTAN SARKURT