İşçiye Değer Vermek, Önce Onu Korumakla Başlar

Son günlerde iş kazası haberlerini yine sıkça duymaya başladık.

Bir işçi yüksekten düşüyor, bir işçi makineye sıkışıyor, bir başkası yol çalışması sırasında hayatını kaybediyor.

Her haberin ardından aynı cümle kuruluyor: “Yine bir iş kazası…”

Oysa iş kazası dediğimiz şey, sadece bir haber başlığı değil; çoğu zaman eve dönemeyen bir baba, çalışırken sakat kalan bir genç, hayatı bir anda değişen bir aile demek.

Peki bir işçiye gerçekten değer vermek nerede başlar? Bana göre cevap çok açık: Önce onu korumakla başlar.

Çünkü iş sağlığı ve güvenliği, işverenin lütfu değil; işçinin en temel hakkıdır.

Bir işçinin çalıştığı yerde sağ salim kalabilmesi, üretimden, hızdan ve kazançtan önce düşünülmesi gereken ilk meseledir.

Peki böyle bir olay yaşandığında ilk soru ne olmalı?

Öncelikle olayın iş kazası olup olmadığı değerlendirilmelidir.

İşçi, işyerinde bulunduğu sırada veya işverenin verdiği işi yaparken zarar görmüşse, olay çoğu durumda iş kazası olarak kabul edilir.

Yani iş kazası sadece fabrikanın içinde yaşanan kazadan ibaret değildir.

Şantiyede, serviste, görevli gidilen yerde ya da işin yürütümü sırasında meydana gelen zararlar da somut olaya göre iş kazası sayılabilir.

Peki işçi veya ailesi ne yapacak? Öncelikle olayın SGK’ya iş kazası olarak bildirilmesi gerekir.

Bu bildirimi kural olarak işveren yapar. Ancak işveren bildirim yapmadı diye işçi veya ailesi çaresiz değildir.

İşçi ya da yakınları da SGK’ya başvurarak olayın iş kazası olarak incelenmesini isteyebilir.

Bu noktada hastane kayıtları, kolluk tutanakları, tanıklar, kamera görüntüleri ve fotoğraflar büyük önem taşır.

Gelelim en çok merak edilen soruya: Tazminat kimden istenecek?

İşçi, maddi ve manevi zararlarını kural olarak işverenden talep eder.

Çünkü işveren, güvenli çalışma ortamı sağlamak, gerekli ekipmanı vermek, eğitimleri yaptırmak ve işi güvenli şekilde organize etmek zorundadır.

“Baret verdim, imza aldım” demek tek başına işvereni kurtarmaz. Önemli olan, önlemlerin kağıt üzerinde değil, gerçekten uygulanıp uygulanmadığıdır.

Peki taşeron varsa sorumluluk biter mi? Hayır, her zaman bu kadar basit değildir.

Somut olaya göre hem taşeron hem de asıl işveren sorumlu olabilir.

Bu nedenle işçi, “Ben taşeron işçisiydim, ana firmadan bir şey isteyemem” diye düşünmemelidir.

Asıl işverenin de denetim ve gözetim yükümlülüğü ayrıca değerlendirilir. Peki işçi hayatını kaybetmişse?

Bu durumda ölen işçinin eşi, çocukları, anne-babası veya fiilen destek olduğu kişiler destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir.

Ayrıca yakınları, olayın ağırlığına göre manevi tazminat da talep edebilir.

Şimdi gelelim ceza sorumluluğuna. İş kazasında ceza sorumluluğu şirket tabelasına değil, kusuru bulunan gerçek kişilere yönelir.

İşveren, işveren vekili, şantiye şefi, formen, saha sorumlusu veya iş güvenliği uzmanı kusurluysa ceza soruşturmasında sorumlulukları gündeme gelebilir.

İşçi yaralanmışsa taksirle yaralama, işçi hayatını kaybetmişse taksirle öldürme suçu değerlendirilebilir.

Ama burada otomatik bir suçluluk da yoktur.

Her dosyada kimin hangi önlemi almakla yükümlü olduğu, hangi tedbirin alınmadığı ve kazaya hangi ihmalin sebep olduğu ayrı ayrı araştırılır.

Peki iş güvenliği uzmanı varsa işveren tamamen kurtulur mu? Hayır.

İş güvenliği hizmeti almak, işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Uzmanın ihmali varsa onun sorumluluğu ayrıca değerlendirilir; fakat işveren de kendi yükümlülüğünden kaçamaz.

Sonuç olarak iş kazası yaşandığında deliller kaybolmadan kayıt altına alınmalı, SGK süreci başlatılmalı ve gerekirse tazminat ile ceza süreci birlikte yürütülmelidir.

Ama en başa dönersek, asıl mesele kazadan sonra kimin sorumlu olacağı değil, kazanın hiç yaşanmaması için ne yapıldığıdır.

Çünkü işçiye verilen değer, en çok kriz anında söylenen sözlerle değil, kaza yaşanmadan önce alınan önlemlerle belli olur.

İş sağlığı ve güvenliği bir evrak işi değildir.

Bir işçiye değer vermek, her şeyden önce onu akşam evine sağ salim gönderebilmektir.