Sema Günbaş: Rafların Sessizliği: Kadın Kooperatiflerinin Görünmeyen Mücadelesi

Sabah saat 05.30. Bir köy evinin mutfağında ocak yanıyor. Kazan yavaş yavaş kaynıyor. Balkabağı, fındık ve kakao kokusu yayıldıkça içeride çocuklar uyanıyor. “Anne, bugün yine Çikobalka mı yapacaksın?” diye soruyor küçük olan. Kadın gülümsüyor. “Evet,” diyor. “Bugün de umut pişiriyoruz.”

Bu sahne, kurgu değil. Bizim her günümüz böyle geçiyor. SS. Atadan Geleceğe Tohum Kadın Kooperatifi olarak, yıllardır katkısız, doğal, besleyici ürünler üretiyoruz. Üstelik sadece üretmiyoruz; çocuklara, gençlere, kadınlara hikâyelerle dokunuyoruz. Ama sonra ne oluyor? Raflara ulaşmak istediğimizde, kapılar bir bir kapanıyor. Çünkü bizim ürünümüzün markası var ama "marka değeri" yok sayılıyor. Çünkü biz zincir değiliz. Çünkü biz kadınız.

Oysa ülkemizde Ticaret kanunlarımızda açıkça belirtilmiş: Kooperatif ürünlerine raflarda yer verilmeli. Ama bu madde çoğu zaman bir dilek cümlesi gibi kalıyor. Büyük zincir marketler bize raf göstermiyor, gösterse de yılda birkaç gün, birkaç şube ile sınırlı kalıyor. Bazen “etiketiniz uygun değil”, bazen “üretim hacminiz küçük” deniyor. Ama kimse şunu demiyor: “Sizi nasıl güçlendirebiliriz?”

Kadın emeği, bugün hâlâ destekle değil, mücadeleyle var olmaya çalışıyor. Oysa bu üretim sadece ekonomik değil, sosyal bir dönüşüm de yaratıyor. Kadın kooperatifleri kırsalda istihdam sağlıyor, sağlıklı gıdaya erişimi artırıyor, çocukların geleceğine yatırım yapıyor. Ama tüm bunlar raflarda görünmedikçe, emeğin sesi de kısılıyor.

Devlet kurumları, bakanlıklar, belediyeler, oda başkanlıkları ve özellikle perakende sektörü artık sorumluluk almak zorunda. “Kadın kooperatiflerini destekliyoruz” demek yetmiyor. Gerçek destek, raflarda başlıyor. Kooperatiflere ait ürünler sadece fuarlarda değil, her gün alışveriş yapılan raflarda görünmeli. Çünkü bir kadın kooperatifinin raflarda görünmesi, aslında o toplumun geleceğe ne kadar güvenle baktığını gösterir.

Ayrıca sosyal projelere ihtiyaç var. Ambalaj desteği, eğitim programları, üretici-raf zincirinin güçlendirilmesi için aracı modeller şart. Kadınlar sadece üretici değil, karar verici de olmalı. Çünkü toprağa tohumu atan eller, aynı zamanda bir toplumun kaderini de yazıyor.

Bizim hikâyemizle başlayan bu yazı, aslında binlerce kooperatifin sesi olabilir. Hep birlikte sormalıyız:

Bir ülke, kadın emeğini neden raflara sığdıramaz?

Kadın emeğinin değer görmesini istiyorsak, sadece izlemekle yetinmeyelim. Tüketici olarak bizler de bu ürünleri talep edelim. Perakendeciler, kamu kurumları, yerel yöneticiler artık daha fazla sorumluluk almalı.

Market raflarında sayısız sağlıksız gıda yer alırken, neden güvenilir ve katkısız gıdalar kendine yer bulamıyor? Ne kadarı gerçekten denetleniyor? Gücü olan firmalar ürünlerini allayıp pullayıp ambalajlarla parlatıyor, raflarda en iyi yerleri kapıyor. Ama kadın emeğiyle üretilen, doğallığı ve sadeliğiyle öne çıkan ürünler; tanınmış bir marka değeri olmadığı için, bilinen bir kimlik taşımadığı için öteleniyor. Her şey mi para demek? Nerede kaldı değerlerimiz? Nerede yardımlaşma? Nerede milliyetçilik?

Bu kadar çok üreten kadın varken, sürdürülebilirlik adına üretim teşvik edilirken, kadınlar aile ekonomisine katkı sağlarken ve başarılarıyla örnek olurken, halkımız bu ürünleri neden tercih etmiyor? Neden hâlâ dev firmaların, katkı dolu ürünlerine yöneliyoruz?

Kadın kooperatiflerinin ürettikleri sadece gıda değil; emek, umut, değer, yerel miras ve sağlıktır. Tercih ettiğiniz her ürün, aslında neye değer verdiğinizin sessiz bir göstergesidir. Tercih sizden, değişim hepimizden başlar.

Biz SS. Atadan Geleceğe Tohum Kadın Kooperatifi olarak buradayız. Üretiyoruz, yoruluyoruz, vazgeçmiyoruz. Şimdi sırada siz varsınız.

Atadan Geleceğe Tohum Anadolu kadın girişimi üretim ve işletme kooperatifi başkanı Sema Günbaş

KOBİ KONYA DERGİSİ