Konya ve Sivas’ta iz bırakan bir kültür kahramanı: Babasından devraldı gururla noktaladı!

Konya ve Sivas tarihinin önemli isimlerinden biri olan Kutlu Melek Hatun, Mevlâna Mahmut Çelebi’nin kızı ve ünlü Azerbaycan-Urumiyeli kadı Siracüddin Mahmut’un beşinci kuşaktan torunu olarak Osmanlı öncesi dönemde kültür ve eğitim alanında iz bırakan bir şahsiyet olarak öne çıkıyor. Hayatının son döneminde Sivas’a giderek burada vefat eden Kutlu Melek Hatun’un mezar taşı, 17 Mayıs 1943’te Sivas Kabristanı’ndan Sivas Müzesi’ne taşındı. Kitabesinde “Nukıle el-Merhûme el-Mağfûre Kutlu Melek Hatun binti el-Hâc Mahmûd” ibaresi yer alıyor.

Kutlu Melek Hatun, babasının kurduğu kütüphaneyi miras alarak eğitim ve kültür alanındaki katkılarını sürdürdü. Atabekiye Medresesi çevresinde inşa ettiği darülhuffaza ile eserleri öğrencilerin erişimine açtı. Günümüzde Selçuklu Atatürk Lisesi’nin bulunduğu bölgede veya Ali Gav Hankâhı’nın batısında yer alan bu merkez, Cumhuriyet dönemiyle birlikte kitaplarını Yusufağa Kütüphanesi’ne devretti. Ancak günümüze yalnızca altı kitap ulaşabildi, İbn-i Sinan’ın Kitâbü’l-nebâtat min Kitâb-ı Şifâ adlı eseri ise 2002 yılında çalındı.

VAKFİYELER VE ESERLER: KADI SİRACÜDDİN’İN MİRASI

Kutlu Melek Hatun’un vakfettiği kitaplar arasında kadı Siracüddin Mahmut’un telif eserleri de yer alıyor. Kitapların kapak sayfalarında vakıf kayıtları bulunuyor ve bu kayıtlar, Kutlu Melek Hatun’un soy ağacını ayrıntılı biçimde ortaya koyuyor: Babası el-Hac Mevlâna Mahmut Çelebi, dedesi Mevlâna İmadüddin Mehmet, büyük dedesi Ali, büyük büyük dedesi Ömer ve beşinci kuşakta Kadı Siracüddin Mahmut el-Urmevi. Kutlu Melek Hatun, Mehmet ibn İmadüddin Mehmet ibn Ömer ibn Siraceddin ile evliydi.

Bazı eserlerde kadı Siracüddin’in el yazıları ve şiirleri de bulunuyor. Örneğin, Yusufağa Kütüphanesi Nu. 5395’teki Şerhü’l-vecîz adlı eserde, 4815 numaralı nüshanın ilk sayfasında Kadı Siracüddin Urmevi’nin bir şiiri yer alıyor. Araştırmacı Mikâil Bayram, Nu. 4866’daki bir eserin yazısının da kadı Siracüddin’e ait olduğunu belirtiyor. Bu eserler önce Sadreddin Konevi Kütüphanesi’ne, ardından Yusufağa Yazma Eser Kütüphanesi’ne intikal etti.

Aynı dönemde Tokat’ta yaşamış başka bir Kutlu Melek Hatun daha bulunuyor. Bu kişi Karesi hanedanına mensup olup, mezar taşı Tokat Müzesi’nde sergileniyor. Osmanlı öncesi dönemde kadınların eğitim ve kültür alanında oynadığı rol, bu isimler üzerinden günümüze taşınmış oluyor.